Baş Ağrınızın Kaynağı Boynunuz Olabilir mi?

Baş ağrısı deyince çoğu kişi migren ya da stresi düşünür. Oysa kronik ve tekrarlayan baş ağrısı yaşayanların hatırı sayılır bir bölümünde ağrının asıl kaynağı boyundur; bazı tahminlere göre bu oran, kronik baş ağrısı çekenlerin beşte birine kadar çıkar. Ense bölgesinde başlayıp başın arkasına, hatta alına ya da göz çevresine yayılan bu tabloya servikojenik (boyun kaynaklı) baş ağrısı denir. En önemli özelliği şudur: kaynağı boyun olduğu için, çoğu zaman fizyoterapiyle gerçekten yol alınabilen bir baş ağrısı türüdür. Peki sizinki bu türden olabilir mi?

Boyun Kaynaklı Baş Ağrısı Nedir?

Servikojenik baş ağrısı, uluslararası sınıflamalarda “ikincil baş ağrısı” olarak tanımlanır — yani kendi başına bir hastalık değil, boyundaki mekanik bir sorunun sonucu olarak ortaya çıkan bir ağrıdır. Ağrıyı başınızda hissedersiniz, ama asıl kaynağı boyundadır. Bu ayrım tedavi açısından çok önemlidir: çünkü kaynağı boyunsa, çözüm de boyundadır.

Neden Boyundaki Bir Sorun Başı Ağrıtır? Üst Servikal Bölgenin Rolü

Peki boyundaki bir sorun başı nasıl ağrıtır? Bunun nedeni, üst boyun bölgesindeki sinirlerle başı besleyen sinirlerin, beyin sapında aynı “kavşakta” buluşmasıdır. Beyin, boyundan gelen sinyali bazen baştan geliyormuş gibi algılar — bu yüzden ağrı ensede başlayıp başın arkasına, şakağa ya da alına doğru yayılabilir. İşte bu yüzden kaynağı boyunda olan bir sorun, kendini baş ağrısı olarak gösterebilir.

Peki bu ağrı en çok nereden çıkar? Araştırmalar, servikojenik baş ağrısı vakalarının yaklaşık %70’inde kaynağın ikinci ve üçüncü boyun omuru arasındaki küçük eklem (C2-3 faset eklemi) olduğunu gösteriyor. Bunun yanında, başın hemen altındaki derin ense kasları, üst boyun eklemleri ve buradaki sinirler de tabloya katkıda bulunur.

Nasıl Ayırt Edilir? Migren ve Gerilim Tipinden Farkı

Baş ağrısı tiplerini kesin ayırmak bazen zordur ve iç içe geçebilir; ama boyun kaynaklı baş ağrısının bazı tipik özellikleri vardır:

• Genellikle tek taraflıdır ve hep aynı tarafta olma eğilimindedir.
• Enseden ya da başın arkasından başlar, oradan öne (alın, şakak, göz çevresi) doğru yayılır.
• Boyun hareketleri ya da uzun süreli duruşlarla tetiklenir — uzun süre bilgisayara bakmak, aynı pozisyonda kalmak gibi.
• Boyun tutukluğu ve hareket kısıtlılığı eşlik eder; bazı hastalarda ense bölgesine bastırmak tanıdık ağrıyı ortaya çıkarır.

Buna karşılık migren genellikle zonklayıcıdır, bulantı ya da ışığa/sese hassasiyetle gelir; gerilim tipi baş ağrısı ise çoğunlukla iki taraflı, “sıkıştıran bant” hissi verir. Bu ayrım her zaman net değildir ve bazen tipler bir arada bulunur — bu yüzden kesin değerlendirme muayeneyle yapılır.

Neden Fizyoterapi Bu Noktada Önemli?

Boyun kaynaklı baş ağrısını diğerlerinden ayıran en değerli yön şudur: kaynağı mekanik olduğu için, o kaynağa yönelik tedavi gerçekten işe yarar. Nitekim bilimsel literatürde, bu tabloda manuel terapi ile boyun kaslarına yönelik motor kontrol egzersizlerinin birlikte uygulanmasının etkili olduğunu ve — belki daha da önemlisi — bu etkinin uzun vadede korunduğunu gösteren güçlü çalışmalar vardır.

Fizyoterapi bu noktada iki yönden işe yarar. Bir yandan üst boyun eklemlerinin hareketini ve kaslardaki gerginliği ele alır; öte yandan, boyundaki sinirlerin serbestçe hareket etme ve gerginliğe uyum sağlama kabiliyetini destekleyen tekniklerle ağrının yayılım zeminini azaltır. Amaç yalnızca ağrıyı bastırmak değil, ağrının kaynağındaki hareket ve gerginlik sorununu ele almaktır.

Buradaki yaklaşım tanıdıktır: önce doğru değerlendirmeyle ağrının gerçekten üst boyundan kaynaklanıp kaynaklanmadığını belirlemek, sonra kısıtlı eklemleri ve zayıf çalışan derin boyun kaslarını hedefli biçimde ele almak — böylece atakların hem şiddeti hem sıklığı azaltılabilir.

Ne Zaman Mutlaka Hekime Başvurmalı?

Her baş ağrısı boyun kaynaklı ya da masum değildir. Şu durumlarda öncelik fizyoterapi değil, vakit kaybetmeden tıbbi değerlendirmedir: aniden başlayan, “hayatımın en şiddetli ağrısı” dediğiniz bir baş ağrısı; ateş, enseyi sertleştiren tutulma, bulanık görme, konuşma bozukluğu ya da kol-bacakta güçsüzlük eşlik ediyorsa; baş ağrısı giderek kötüleşiyor ya da karakter değiştiriyorsa; veya bir kafa travmasının ardından ortaya çıktıysa. Bunlar boyun kaynaklı baş ağrısının belirtileri değildir ve mutlaka hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Bunların dışında, uzun süredir devam eden ve boyunla bağlantılı görünen baş ağrılarında, kaynağın gerçekten boyun olup olmadığını anlamak için bir değerlendirme iyi bir başlangıçtır. Boyun ağrısı ve tutukluğuna yönelik yaklaşımlar ayrı bir sayfada ele alınıyor.

Konuyla İlgili Video

Kaynaklar

1. Bogduk N, Govind J. Cervicogenic headache: an assessment of the evidence on clinical diagnosis, invasive tests, and treatment. Lancet Neurol. 2009;8(10):959–968.
2. Jull G, Trott P, Potter H, et al. A randomized controlled trial of exercise and manipulative therapy for cervicogenic headache. Spine. 2002;27(17):1835–1843.
3. Sjaastad O, Fredriksen TA, Pfaffenrath V. Cervicogenic headache: diagnostic criteria. Headache. 1998;38(6):442–445.
4. Headache Classification Committee of the International Headache Society (IHS). The International Classification of Headache Disorders, 3rd edition. Cephalalgia. 2018.